مـعـیـن الـحـق

 

اگر خدای متعال کمک کند سعی میکنم فقط معین الحق باشم و لاغیر.                                      

آیا " الّا ella "به معنی "غیر"استعمال میشود؟

گفته اند یکی از معانی "الّا" معنای "غیر" است و همیشه الّا و مابعدش صفت واقع میشود و دلالت بر مغایرت موصوف و اسم مابعد میکند. موصوف ان هم همیشه یا نکره است یا اسم جمع شبیه نکره. ( اسم جمع شبیه نکره اسمی است که در یکی از دو جزه جمع و نکره بودن شبیه ان باشد)


ابن هشام در مغنی برای این معنی " الا" به ایه ی شریفه ی " لو کان فیهما آلهه الا الله لفسدتا" مثال میزند و دلیلشان هم این است که چاره ای نداریم که " الا " به معنی " غیر " باشد هم از جهت معنی و هم از جهت لفظ.

از جهت معنایی " الّا باید به معنی غیر باشد زیرا اگر" الّا" به معنی " استثناء " باشد معنی چنین میشود :

لو کان فیهما آلهه لیس فیهم الله لفسدتا.

و مقتضای مفهمو ایه چنین میشود که :

لو کان فیهما الهه فیهم الله لم تفسدا ( اگر در آسمانها خدایانی بودند که خداوند هم جزو انها و در کنار انها باشد فسادی رخ نمیدهد به عبارت دیگر : نفی نمیکند که در آسمانها خدایان دیگری نباشد بلکه فقط میگوید اگر خداوند هم در کنار سایر خدایان باشد مشکلی رخ نمیدهد.)

و مسلم است که کسی نمیتواند این معنی را قبول کند بنابراین باید " الا " را به معنی " غیر" بگیریم تا به مشکلی بر نخوریم.

 اما از جهت لفظ هم " الا " نمیتواند معنای " استثناء" بدهد زیرا : در جمله های استثنائیه ،  مستثنی منه باید عام باشد حال آنکه جمع نکره در جمله مثبت معامله مفرد با آن میشود، بنابراین عبارت " قام رجال الا زیدا " به اتفاق ادبا و نحات صحیح نیست.

اصل مطلب و شاهد مثال آن از چند جهت باید مورد بررسی قرار گیرد :

1_ آیا در لسان عرب " الا " برای" غیر" وضع شده است یا خیر؟

2_ اگر " الا " به معنی "غیر" استعمال شده مراد " غیر حقیقی است یا مجازی"؟

3_ "الا" حرف است و " غیر " اسم ،  آیا ممکن است حرفی که هم معنا با اسم است به جای اسم استعمال شود؟

4_ این هشام از کسانی است که میگوید در استثناء بوی نفی هم کفایت میکند و در جای دیگر میگوید : " لو" بوی نفی میدهد پس نمیتوان گفت که " آلهه" جمع در سیاق مثبت است.

5 _ مشرکین بر این نظرند که خدایانی محدود در آسمانها وجود دارند و خداوند هم یک نامحدود در کنار انهاست و ایه کریمه میخواهد این تفکر مشرکین را نفی کند ولی با این معنایی که ابن هشام بیان کرد این تفکر مشرکین نفی نمیشود. ( البته این مساله پنجم محل تامل است )

  
نویسنده : معین الحـق ; ساعت ۱٢:٠٥ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱۳٩٠/۱٠/۱٢